مىپرداخت ( خاطرات اعتماد السلطنه ، ص 322 ) . خود ناظم خلوت خبرچين نايب السلطنه در خلوت بود ( خاطرات اعتماد السلطنه ، ص 169 ) و در اين سفر - اگر رفته باشد - تحويلدار تنخواه مخارج ( خاطرات اعتماد - السلطنه ، ص 691 ) . در سفرنامهء مطبوع حاج عبد الغفار نجم الملك از او صحبتى نيست ، در صورتىكه ديگر همراهان خود را نام برده است . ميرزا عبد الغفار نجم الملك ( ص 112 - ص 80 چاپ اول ) پسر آخوند ملا محمد على محمد پسر آخوند ملا حسين اصفهانى متولد 1255 كه در اوان كودكى با پدرش به طهران انتقال يافت و در مدرسهء دار الفنون وارد شد و در رياضى تحصيل كرد و در همان دورهء تحصيل كتاب ( حل ما لا ينحل ) را در جواب مسائل لاينحل از كتاب خلاصة الحساب شيخ بهائى تأليف كرده مورد تقدير واقع شد ( مرآت - البلدان ، ج 2 ص 254 ) . پس از فراغت از تحصيل معلم دار الفنون شد و در 1290 منجم‌باشى دربار گشت و از آن پس تقويمهاى او صورت رسمى يافت . اينكه او را براى بستن سد اهواز در نظر گرفته بودند از اين جهت بوده است كه او تحصيلاتى در علم هندسه و نقشه‌بردارى هم داشته است . سفرنامهء او كه مربوط به سفر وى به خوزستان براى اين امر است مورخ به تاريخ 1299 هجرى قمرى است « * » به اين معنى كه شاه در اوايل ذىحجه 1298 به اين فكر افتاد و نجم الملك و بوهلر فرانسوى را احضار كرد و قرار شد كه به‌جاى بنائيهاى متفرقه اين كار را تمام كند . سفر نجم الملك و همراهان نه ماه طول كشيد و در روز سه‌شنبه 7 شوال 1299 به حضور شاه رسيد . لكن اين سفر به بستن سد نينجاميد ، زيرا كه گويا در باطن براى تحقيق در احوال و ميزان قدرت حسينقلى خان ايلخانى ايل بختيارى بود و بالاخره هم او را ظل السلطان در اوايل ماه رجب 1299 به دستور شاه كشت ( خاطرات اعتماد السلطنه ، ص 197 و 234 ) . نجم الدوله ، بار دوم در صفر 1306 مأمور بستن سد اهواز شد ( خاطرات اعتماد - السلطنه ، ص 685 ) ولى گويا اين‌بار هم كارى صورت نگرفت . با همه اينها حاج - نجم الدوله مرد عالم و فاضلى بود و سالها در مدرسهء دار الفنون تدريس نمود و كتب متعددى در رياضى نوشت و بعضى كتب ادبى مثل مرصاد العباد نجم الدين دايه رازى و

--> ( * ) چاپ محمد دبيرسياقى به نام سفرنامهء خوزستان ( تهران ، 1340 ) همراه با كتابچهء دستورالعملهاى تحقيق احوال سد اهواز . نسخهء خطى آن به شمارهء 6249 در كتابخانهء وزارت امور خارجه است ( نشريهء نسخه‌هاى خطى 2 : 264 ) .